Tradicija i transformacija političke i društvene promene u Srbiji i Jugoslaviji u 20. veku

Tradicija i transformacija. Istorijsko nasleđe i nacionalni identiteti u Srbiji u 20. veku - III 47019 (Dr Momčilo Mitrović)

Odnos između tradicija i transformacija i njihov uticaj na uobličavanje nacionalnog identiteta našli su se u središtu istraživanja humanističkih i društvenih nauka poslednjih decenija 20. veka. Osnovni cilj Projekta jeste da protumači uticaj istorijskih fenomena na proces formiranja srpskog nacionalnog identiteta. Planirano je da taj cilj bude postignut putem interdisciplinarnih istraživanja transformacija društveno – ekonomske strukture Srbije. Centralna pretpostavka Projekta je da tradicije ne predstavljaju samo prenosioce narodnih vrednosti, već i političke i ideološke konstrukcije. Istovremeno, transformacije su posmatrane ne samo kao progresivni društveni tokovi, već i kao oblici reafirmacije postojeće prakse, pa čak i regresivni procesi. Projekat sadrži i program i plan zaštite kulturne baštine i njenog pretvaranja u razvojni resurs Srbije kroz proces obrazovanja i digitalizacije kulturnog i istorijskog nasleđa.
S obzirom na širinu tematskog okvira, interdisciplinarni pristup i slojevitost proučavanih pitanja, projekat je podeljen na tri potprojekta 1. Konteksti i komparacije: Srbija, Balkan, Evropa. 2. Nacionalni identitet: političke, društvene i kulturne transformacije. 3. Strategije baštinjenja: istorijsko nasleđe i njegova zaštita.
Na realizaciji projekta u periodu od 2010. do 2019. učestvovao je deo istraživača iz Instituta za noviju istoriju Srbije, uz saradnike sa Katedre za Opštu savremenu istoriju i Seminara za muzeologiju i heritologiju Odeljenja za istoriju umetnosti, Filozofskog fakulteta u Beogradu.
Analiza je obuhvatila istorijske procese i inter kulturne promene u više domena humanističkih disciplina (politička, diplomatska, ekonomska i društvena istorija, kultura sećanja, identitetske studije i sl.). Koncept tradicije i transformacije omogućio je kritičko preispitivanje strukture određenih društvenih grupa (ekonomskih, političkih, verskih, vojnih, sindikalnih, manjinskih, intelektualnih) i sagledavanje njihovog mesta u savremenom društvenom sistemu. Glavni cilj projekta – uočavanje osnova društvene i političke moći i dominantnih kulturnih obrazaca (patrijarhalnih, autoritarnih, demokratskih) i tumačenje transformacije društvene prakse u dosadašnjem istorijskom razvoju Srbije i Jugoslavije – realizovan je kritičkim preispitivanjem prenošenja novih ideja i transformacije društvenih odnosa, ali i proverom aktuelnih istoriografskih znanja o promeni društvenih struktura u Srbiji i Jugoslaviji u 20. veku. Osim toga, slojevitost fenomena nacionalnog identiteta sagledavana je kroz interakciju nacionalnih tradicija i transformacije društvenih ustanova i odnosa. Da bi se utvrdili pravac i stepen transformacije društva, bilo je neophodno, između ostalog, uočiti i markirati tačke istorijskog diskontinuiteta i u toj ravni analizirati, upoređivati i kvalifikovati promene kod svakog od posmatranih fenomena. Prvi deo posla svakako pripada istoriografiji, dok se u analizu označenih promena i njihovih posledica uključuju i druge humanističke nauke kako bi se pouzdanije prepoznale sile inercije koje sputavaju pozitivnu transformaciju društva. Rezultati istraživanja bi trebalo da doprinesu povećanju znanja o društvenim kretanjima i promenama nastalim u prošlosti, kao i o ključnim faktorima koji su uticali na razvoj prostora.